Nợ công Pháp : Mầm mống một cuộc khủng hoảng tài chính mới ở châu Âu ?

Nợ công của Pháp tính đến cuối quý II/2026 lên đến gần 3.600 tỷ euro, chiếm đến 119,0% GDP, tăng thêm 60 tỷ chỉ trong vòng một quý. Lãi suất trái phiếu chính phủ thời hạn 10 năm đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2008, từ 3,6% lên gần 5% chỉ trong vòng ba tháng. Khoản nợ này từ đâu mà có ? Liệu nước Pháp có đang bên bờ sụp đổ tài chính ?

Nước Pháp hiện đang đối mặt với một vấn đề nan giải. Từ năm mươi năm qua, chi tiêu công của Pháp vượt quá thu nhập, khiến ngân sách luôn bị thâm hụt. Không chỉ tăng liên tục và mang tính cấu trúc, thâm hụt ngân sách đôi khi còn tăng đột ngột do nhiều cuộc khủng hoảng khác nhau ở trong nước và trên thế giới, trong khi nguồn thu từ các loại thuế lại tăng chậm hơn nhiều.

Nợ nần chồng chất

Theo các số liệu được công bố, năm 2025, chi tiêu công của Pháp là 1714,2 tỷ euro, trong đó bảo trợ xã hội chiếm đến 40% và nguồn thu của chính phủ là 1.561,7 tỷ euro. Điều này có nghĩa là ngân sách bị thâm hụt 152,5 tỷ euro, tương đương 5,1% GDP, giảm 0,7 điểm so với năm 2024, nhưng vẫn vượt quá giới hạn 3% theo quy định của Liên Hiệp Châu Âu.

Để bù đắp cho mức thâm hụt, chính phủ Pháp hàng năm phải đi vay tiền từ các nhà đầu tư trên thị trường tài chính, phần lớn là các ngân hàng và công ty bảo hiểm, bằng cách phát hành trái phiếu hay tín phiếu kho bạc. Tuy nhiên, điểm độc đáo của trái phiếu là chính phủ chỉ trả lãi theo định kỳ. Đến kỳ đáo hạn, chính phủ vay tiền trên thị trường để trả nợ cho người nắm giữ trái phiếu và sau đó phát hành trái phiếu mới để thay thế phiếu nợ cũ.

Chuyên gia kinh tế, giảng viên trường đại học Paris 1 Panthéon-Sorbonne, trên đài France Culture, gọi đây là một hình thức « đảo nợ » :

« Chúng ta thường nghe nói rằng Nhà nước (Etat) không giống như một doanh nghiệp, họ không bao giờ trả hết nợ mà chỉ đảo nợ. Điều đó có nghĩa là về cơ bản, quốc gia đó tiếp tục đi vay để trả các khoản nợ cũ. Nếu nhà nước trả hết nợ, tất nhiên họ sẽ phải trả một khoản lớn (cả vốn lẫn lãi). Do vậy, khi đến hạn, họ trả nợ cũ bằng cách vay thêm các khoản mới. Điều này có nghĩa là khoản đi vay mới chủ yếu được dùng để trả nợ cũ. Xét cho cùng đó là khoản nợ phục vụ mục đích trả nợ đã vay trong quá khứ nhiều hơn là tài trợ cho tương lai ».

Khủng hoảng liên tiếp và gánh nặng nợ

Điều này giải thích vì sao nợ công tăng lên một cách tương đối thường xuyên. Tuy nhiên, đây chưa phải là nguyên nhân duy nhất. Các cuộc khủng hoảng liên tiếp cũng khiến thâm hụt ngân sách và nợ công của Pháp mỗi năm thêm trầm trọng. Trả lời trang tin BRUT, chuyên gia kinh tế Mathieu Plane, phó giám đốc Đài Quan sát Kinh tế Pháp (OFCE), nhắc lại :

« Trong hơn 20 năm qua, chúng ta trải qua nhiều cuộc khủng hoảng liên tiếp, ban đầu là khủng hoảng thế chấp dưới chuẩn 2007 (cho vay thế chấp mà không tôn trọng các tiêu chí về khả năng trả nợ - subprimes), rồi khủng hoảng tài chính 2008. Tiếp đến là khủng hoảng nợ công tại châu Âu với việc Hy Lạp suýt rời khỏi khu vực đồng euro. Sau đó là đại dịch Covid, rồi cuộc khủng hoảng năng lượng với cuộc chiến tại Ukraina, việc ông Trump đắc cử cùng với chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch, và bây giờ là tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz… Chúng ta đang sống trong một thế giới khủng hoảng và theo một cách nào đó, nợ công cũng đóng vai trò như một lớp đệm chống đỡ các cuộc khủng hoảng này, nghĩa là Nhà nước can thiệp khi mọi việc trở nên tồi tệ, nhưng những biện pháp đó chắc chắn tạo ra thâm hụt và làm tăng nợ. »

Chỉ có điều, việc phải trả lãi định kỳ cho nợ vay cũng được tính vào các khoản chi trong ngân sách chung của nhà nước, giống như ngân sách dành cho giáo dục, việc làm hay quốc phòng. Và gánh nặng lãi suất nợ, hay đơn giản là chi phí trả nợ, cũng tăng đều đặn từ năm 2019. Các số liệu được công bố cho thấy, chi phí nợ của Pháp tăng đều đặn từ 31 tỷ euro (2019) lên khoảng 64,8 tỷ euro (2026), tức chiếm khoảng 2,2% GDP, theo như các ước tính. Tóm lại, đây là lý do đầu tiên khiến nợ nần thêm chồng chất và đang trở thành một vấn đề thực sự nghiêm trọng tại Pháp.

Bất ổn chính trị : Nhà đầu tư giảm niềm tin

Nhưng đó chưa phải nguyên nhân duy nhất. Với mức nợ công chiếm khoảng 119% GDP, Pháp nằm trong nhóm 5 nước châu Âu có tỷ lệ nợ công cao nhất, chỉ sau Hy Lạp và Ý, trước Bỉ và Tây Ban Nha. Tuy nhiên, theo Les Echos, điểm khác biệt so với các nước trong nhóm này là nợ công của Pháp tiếp tục tăng trong khi các nước khác có xu hướng giảm.

Theo giới chuyên gia, các bất ổn chính trị đã gây khó khăn cho việc bình ổn nợ, nhất là kể từ khi tổng thống Emmanuel Macron giải tán Quốc Hội và tổ chức bầu cử sớm hồi năm 2024, dẫn đến một Quốc Hội bị phân mảnh, chia thành ba khối mà không bên nào có đa số tuyệt đối. Trong vòng hai năm, Paris có đến bốn chính phủ liên tiếp, đe dọa đến uy tín chính trị (crédibilité politique) của Pháp đối với các nhà đầu tư.

Nhà kinh tế học Anthony Morlet – Lavidalie tại Viện Rexecode nhận định với Les Echos : « Bất ổn chính trị ngăn cản chính phủ Pháp thực hiện các nỗ lực cần thiết vì họ không có đủ vốn chính trị để cam kết thông qua các biện pháp, thành thật mà nói, khi chúng ta phải tiết kiệm chi phí thì việc thông qua những biện pháp đó là không phải lúc nào cũng dễ dàng hay thú vị cả. »

Nhà kinh tế học Mathieu Plane, trả lời BRUT, nhắc thêm rằng, « việc hoàn toàn không có khả năng đạt được đa số ở Quốc Hội đã làm gia tăng nguy cơ mất tín nhiệm. Tôi xin lưu ý là đã có hai ngân sách không được thông qua và buộc tổng thống phải ban hành các luật đặc biệt và do vậy, chúng ta không thể hình dung được tương lai. Điều này có nghĩa là chúng ta không biết ai sẽ được bầu (trong cuộc bầu cử tổng thống 2027), chương trình kinh tế là gì, và chính phủ mới hay tổng thống mới sẽ đáng tin cậy như thế nào về mặt ngân sách ».

Rủi ro nào cho Pháp ?

Nói một cách khác, bất ổn chính trị đang khiến các nhà đầu tư lo ngại. Le Figaro cho biết ngày 0