Tạp chí Tiêu Điểm · 15 thg 10, 2026 · 15:50
Nghe trong ứng dụng Podli 🎧
Theo dõi podcast yêu thích, nghe ngoại tuyến và trên xe với CarPlay và Android Auto, và luôn tiếp tục đúng chỗ đang nghe dở. Dùng thử miễn phí.
Ngành sản xuất xe ô tô – biểu tượng thành công của ngành công nghiệp Đức – đang trải qua một cuộc khủng hoảng chưa từng có. Trong giai đoạn 2018-2026, gần 150 ngàn việc làm trong ngành công nghiệp xe ô tô Đức đã bị mất. Con số này chưa bao gồm tác động từ các kế hoạch tái cấu trúc mới buộc các hãng xe Volkswagen, BMW phải cải thiện khả năng cạnh tranh của mình. Nguyên nhân vì đâu ? Liệu ngành công nghiệp ô tô Đức có bên bờ sụp đổ ?
Trên trang Le Grand Continent, chuyên gia về quan hệ Pháp – Đức, Marie Krpata, Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) cảnh báo, « Khủng hoảng tại Đức sẽ bắt đầu từ chiếc xe hơi ». Ngày 25/08, Volkswagen, hãng xe ô tô hàng đầu ở Đức, cho biết không loại trừ khả năng từ đây đến năm 2030 sẽ cắt giảm thêm 50 ngàn việc làm ở Đức và khoảng 100 ngàn trên thế giới. Không chỉ có Volkswagen, các hãng khác như BMW, Mercedes hay nhà cung cấp linh kiện Bosh cũng thông báo cắt giảm hàng ngàn việc làm.
Theo Cơ quan Thống kê Liên bang Đức (Destatis), tính đến quý I/2026, ngành công nghiệp ô tô chỉ tuyển dụng hơn 691 ngàn lao động, mức thấp nhất kể từ năm 2025. Vào lúc cao điểm năm 2018, con số này là 841 ngàn người. Les Echos cho biết ngành sản xuất xe ô tô Đức chiếm 4% GDP, 2% việc làm và 6% đầu tư tại Đức. Với 9 triệu xe bán ra trên toàn thế giới, Volkswagen là nhà sản xuất ô tô lớn thứ hai thế giới (sau Toyota) và hãng hàng đầu tại châu Âu. BMW, Mercedes và Porsche là những biểu tượng của phân khúc cao cấp.
Trả lời RFI Tiếng Việt, nhà nghiên cứu Marie Krpata trước hết giải thích ba chiến lược đã làm nên thành công của ngành ô tô Đức cho đến ngày nay :
Marie Krpata : Chúng ta đang nói về thập kỷ vàng, trải dài từ năm 2009 đến năm 2019, và chiến lược toàn cầu hóa là trụ cột đầu tiên. Theo đó, các nhà sản xuất ô tô Đức đã mở rộng hoạt động sang các thị trường đang tăng trưởng mạnh, chẳng hạn như Trung Quốc. Nước này có tầng lớp trung lưu ngày càng phát triển, có sức mua ngày càng cao, cho phép nhiều người dân thuộc tầng lớp này có khả năng mua xe ô tô của Đức.
Trong giai đoạn này, nếu mức tăng trưởng doanh số bán của ngành ô tô toàn cầu là 3%, thì tại Trung Quốc con số này lên đến 7%. Vì vậy, các nhà sản xuất xe ô tô Đức đã hưởng lợi rất nhiều từ sự hiện diện của họ ở những thị trường tăng trưởng cao như vậy. Chúng ta có thể lấy thêm ví dụ về sự bão hòa của các thị trường phương Tây. Tại Mỹ, cứ 1.000 dân thì có khoảng 800 xe hơi. Ở Đức, con số này là khoảng 600 xe trên 1.000 dân. Trong khi đó, ở Trung Quốc, chỉ có khoảng 200 xe trên 1.000 dân. Điều này cho thấy Trung Quốc thực sự là một thị trường còn rất nhiều tiềm năng tăng trưởng.
Trụ cột thứ hai là châu Âu. Ngành công nghiệp Đức hưởng lợi rất nhiều từ các mối liên hệ chặt chẽ với các nước Trung – Đông Âu. Trong chuỗi cung ứng, các nước Slovakia, Hungary và Ba Lan có vai trò quan trọng vì có chi phí nhân công thấp hơn, và do vậy chi phí sản xuất cũng rẻ hơn. Cuối cùng là chiến lược dòng xe cao cấp (premium). Đức tập trung sản xuất các dòng xe cao cấp ở trong nước, giúp duy trì những việc làm được trả lương cao trong nước, bởi vì phân khúc thị trường này mang lại biên lợi nhuận rất lớn, tạo nguồn thu đáng kể cho các nhà sản xuất ô tô Đức.
Các hãng xe Volkswagen, Mercedes và BMW là những tập đoàn nằm trong top 5 các doanh nghiệp Đức có doanh thu cao nhất. Ngoài gần 700 ngàn việc làm trực tiếp trong ngành ô tô, còn có những việc làm gián tiếp được tạo ra trong nhiều lĩnh vực khác như dệt may, hóa chất, thép, công nghệ thông tin và truyền thông chẳng hạn. Liệu cuộc khủng hoảng hiện nay chỉ là một sự chững lại mang tính chu kỳ, tạm thời của nền kinh tế, hay nó phản ánh những khó khăn sâu sắc hơn, mang tính cơ cấu và lâu dài ?
Marie Krpata : Thực tế có ba lý do để giải thích. Thứ nhất đó là sự cạnh tranh từ Trung Quốc, thứ hai là quá trình chuyển đổi khó khăn từ xe sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện, và thứ ba là thuế quan của Mỹ đang thực sự ảnh hưởng đến ngành công nghiệp ô tô Đức.
Về Trung Quốc, nước này trước đây dã hưởng lợi nhiều về chuyên môn và kỹ nghệ từ các hãng xe của Đức. Tuy nhiên, điều đó chủ yếu liên quan đến xe động cơ đốt trong. Đối với xe điện, tinh hình khác hẳn. Bắc Kinh đã đặt ra những tham vọng lớn trong các kế hoạch 5 năm và mong muốn trở thành cường quốc hàng đầu về xe điện.
Do đó, cục diện đã thay đổi hoàn toàn. Vào năm 2022, Trung Quốc đã qua mặt Đức về xuất khẩu ô tô và tiếp tục vượt qua Nhật Bản vào năm 2023. Từ năm 2020 đến nay, lượng xe xuất khẩu của Trung Quốc tăng từ 900 ngàn chiếc lên thành 7 triệu chiếc. Điều đó cho thấy tốc độ tăng trưởng ngành ô tô Trung Quốc là rất mạnh mẽ.
Liên quan đến việc chuyển đổi từ xe động cơ đốt trong sang xe điện, các hãng xe Đức đã có nhiều do dự. Họ đặt cược quá nhiều vào dòng xe động cơ đốt trong và tin rằng việc chuyên môn hóa trong lĩnh vực này vẫn sẽ mang lại thành công. Ông Peter Löscher, chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Đức (BDI), thậm chí nói đến "sự kiêu ngạo của kỹ sư Đức". Họ tin rằng công nghệ này sẽ tiếp tục thống trị và sẽ không có đối thủ mới có khả năng thách thức họ.
Ngày nay, các tập đoàn như Volkswagen, Mercedes , BMW, có lịch sử khoảng 150 năm, phải cạnh tranh với những tác nhân mới như BYD, vốn khởi đầu là một công ty chuyên về pin chứ không phải sản xuất xe ô tô. Họ cũng phải đối đầu với các hãng như Xpeng, Li Auto hay Nio, những công ty khởi nghiệp chỉ mới xuất hiện khoảng mười năm nay. Đây là một yếu tố quan trọng khác làm suy yếu vị thế ngành công nghiệp ô tô Đức.
Nguyên nhân thứ ba là thuế quan Mỹ. Các mức thuế mới của chính quyền Trump buộc các doanh nghiệp Đức phải cân nhắc việc di chuyển hoạt động sản xuất sang Hoa Kỳ để tránh bị áp thuế xuất khẩu. Điều này có thể dẫn đến việc cắt giảm việc làm tại Đức. Nguy cơ phi công nghiệp hóa đang phủ bóng tại Đức, do một phần hoạt động sản xuất có khả năng được chuyển từ Đức sang Hoa Kỳ.
<s