De overgang naar duurzame energie en de massale inzet van elektrische warmtepompen zorgen voor extreme belasting van het elektriciteitsnet. Het knelpunt ontstaat vooral tijdens een zogenaamde 'Dunkelflaute', een periode in de winter met koud, bewolkt en windstil weer.
De belangrijkste inzichten en oplossingen uit de besproken rapporten zijn:
- De impact van de Dunkelflaute: Op dagen zonder zon en wind valt de hernieuwbare energieproductie nagenoeg stil. Op 6 november 2024 dekte de opbrengst uit zon en wind in Nederland bijvoorbeeld slechts 4% van de totale elektriciteitsvraag.
- Netcongestie door warmtepompen: Individuele luchtwarmtepompen trekken veel stroom. Omdat huishoudens tegelijkertijd warmte nodig hebben tijdens een winterse koudegolf, ontstaat er een enorme piekvraag met hoge stroomprijzen. Dit probleem leidt lokaal tot netcongestie en de noodzaak om zwaar te investeren in extra hoogspanningsstations.
- Slimme sturing en isolatie als buffer: Een deel van de oplossing is het automatisch uitschakelen van warmtepompen tijdens dure piekmomenten op het stroomnet. Dit is in de winter uitsluitend mogelijk als woningen zeer goed geïsoleerd zijn, zodat de binnentemperatuur niet direct daalt wanneer de verwarming tijdelijk stopt.
- Collectieve warmtenetten en seizoensopslag: Om het elektriciteitsnet structureel te ontlasten, is de overstap naar collectieve warmtenetten op basis van aardwarmte of restwarmte essentieel. Een effectieve methode is seizoensopslag, waarbij overschotten aan zonne- en windenergie in de zomer worden omgezet in warmte om in de winter te gebruiken.
Ja, er is een risico dat woningen in de zomer te warm worden. In de onderzoeken wordt benadrukt dat zomercomfort en het beheersen van een warmteoverschot in de zomer steeds belangrijker worden.
Oorzaken van zomerse oververhitting
- Klimaatverandering en hitte-eilandeffect: Warme periodes nemen toe in duur en intensiteit[1]. In stedelijke gebieden wordt dit effect versterkt doordat steen en beton warmte langer vasthouden en er vaak beperkt groen of water aanwezig is[1].
- Isolatie: Goed geïsoleerde woningen houden 's winters de warmte binnen, maar houden eenmaal binnengedrongen zomerhitte eveneens langer vast.
De toekomstige waarde van een woning ligt niet langer uitsluitend in de capaciteit om zelf stroom op te wekken met zonnepanelen. De werkelijke waarde wordt bepaald door de mate waarin de woning warmte kan vasthouden en kan functioneren als een thermische batterij die het stroomnet ontziet wanneer de natuur geen energie levert.
