De Adviesrapporten en Kabinetsreacties van de Sociaal-Economische Raad (SER) vormen samen het 'masterplan' voor de maatschappelijke en economische inrichting van Nederland. Dit beleidskader richt zich niet puur op economische groei, maar op brede welvaart: een balans tussen kwaliteit van leven, gezondheid, gelijke kansen en maatschappelijke wendbaarheid.
1. Wonen en Verduurzaming
- Centrale Regie op Wonen: De SER pleit voor strakke, langdurige regie vanuit de overheid om het woningtekort en de trage vergunningverlening aan te pakken. Dit biedt bouwers macro-economische voorspelbaarheid en voorkomt dat de bouwsector instort bij een recessie.
- Aanpak Verduurzaming: Twee sporen staan centraal: ontzorging via actieve lokale energiehulp voor huishoudens in energiearmoede, en normering door verduurzamingsstappen te verplichten op 'natuurlijke momenten' (zoals bij verhuizing of een kapotte cv-ketel).
- Netcongestie: Het overvolle stroomnet vormt een groot obstakel voor zowel de bouw als het aansluiten van zonnepanelen, wat vraagt om dringende infrastructuuraanpassingen.
2. Geopolitiek en Circulaire Economie
- Kritieke Grondstoffen: Voor de energietransitie is Nederland sterk afhankelijk van landen buiten de EU (zoals China) voor kritieke metalen als lithium en kobalt. Dit brengt grote chantage- en mensenrechtenrisico's met zich mee.
- Urban Mining: Om strategisch autonoom te worden, moet Nederland inzetten op een circulaire economie door 'stedelijke mijnen' te ontginnen via hoogwaardige recycling en modulair productontwerp.
3. Arbeidsmarkt, AI en Zorg
- Slimmer Werken via AI: Om krapte op de arbeidsmarkt en hoge werkdruk op te vangen, adviseert de SER om kunstmatige intelligentie (AI) in te zetten voor repeterend werk. Wel moet reële loongroei gelijke tred houden met deze productiviteitswinst.
- Mantelzorg: Met 5 miljoen mantelzorgers (waarvan 2 miljoen werken) is preventie en betere ondersteuning noodzakelijk om overbelasting op de werkvloer te voorkomen.
- Kinderopvang als Basisrecht: Kinderopvang verschuift van een puur arbeidsmarktinstrument naar een fundamenteel recht voor het kind om kansengelijkheid te bevorderen en achterstanden vroegtijdig aan te pakken.
4. Hervorming van het Belastingstelsel (2030)
Om het ingewikkelde toeslagenstelsel en de hoge marginale druk (waarbij extra werken nauwelijks loont) aan te pakken, stelt de SER een ingrijpende belastingherziening voor:
- Afschaffing Zorgtoeslag: De zorgtoeslag verdwijnt; in ruil daarvoor worden de zorgpremies voor iedereen direct verlaagd.
- Topinkomensbelasting naar 56%: Het toptarief in de inkomensbelasting gaat omhoog om het stelsel te financieren.
- Vaste Heffingskortingen: Heffingskortingen worden niet langer afgebouwd bij een hoger inkomen, wat het stelsel transparanter maakt en extra werken direct beloont.
