3120 - 16.söz-2.şua-Mevcudatta meşhud olan sühulet ve sür'at ve kesret

Bismillahirrahmanirrahim. 16. Söz'ün 2. Şua'ı. Okuyacağız inşallah. Cenab-ı Hak istifade etmeyi nasip etsin. İnşallah. 16. Söz, 2. Şua. Ey nefs-i bihuş! Diyorsun ki: "İnnema emruhu iza erade şey'en en yekule lehu kün feyekün" gibi ayetler vücud-u eşyanın sırf bir emir ile ve def'i olduğunu ve "Sün'allahillezi etkane külle şey'in" hem "Ahsene külle şey'in halaka" gibi ayetler ilim, vücud-u eşya ilim içinde azim bir kudretle hikmet içinde dakik bir sanatla tedrici olduğunu gösteriyorlar. Vechi tevfik nedir? Mesela 1. Şua'da Cenab-ı Hakk'ın birliği ile her işi bizzat elinde tutması diyordu. Orada da yani kainattaki Cenab-ı Hakk'ın tasarruf hatına biraz daha yaklaştırıyor bu 2. Şua'da bu ayetlerle. Ey nefs-i bihuş! Ondan sonra yani nefs-i bihuş şey demekmiş. Yani düşünemeyen, fikredemeyen, ilgisiz anlamında. Hem düşünemiyor ayetleri hem de ilgisi yok, düşünemiyor. Ondan sonra işte ona burada düşündürmüş olacak yani. Ey nefs-i bihuş! Huşu içinde onu deniyor. Bihuş. Huşu ayrı da artık huş bilgi demek herhalde. Bilgi anlamında bihuş oluyor, bilgisiz oluyor. Ve düşünemeyen oluyor. Zaten bu meseleleri düşünmek öyle kolay değil. Anca böyle okuyarak. Diyorsun ki: "İnnema emruhu iza erade şey'en en yekule lehu kün feyekün" "İn kamet illa sayhaten vahideten fe iza hüm cemiyun ledeyna muhdarun" gibi ayetler vücud-u eşyanın sırf bir emir ile ve def'i olduğunu. Mesela "İnnema emruhu" bunu önceden okumuştuk. Yani Allah bir şeyin olmasını isterse ona "Ol" der hemen oluverir. Yani burada emirle olduğunu gösteriyor. Tek bir sesledir ki hepsi birden toplanıp huzurumuza getirilirler. Birden toplanıp. Yani böyle göz açıp kapayıncaya kadar belki daha kısa bir süre içerisinde Haşir meydanında bütün insanlar hazır olacak yani. Yani def'i, yani anlamında. Böyle buna benzer ayetlerde diyor. Vücud-u eşyanın sırf bir emir ile ve def'i olduğunu. Ve "Sün'allahillezi etkane külle şey'in". Allah'ın sanatıdır ki her şeyi hikmetle yerli yerine ve sapasağlam yapmıştır. Yani Allah'ın sanatlı bir şekilde yarattığını, hikmetli bir şekilde yarattığını nazara veriyor. "Ahsene külle şey'in halaka", o her şeyi güzel şekilde yarattı. Yani ne yaratmıştı Cenab-ı Hak? Daha güzeli yok. Yani en güzel şekilde yaratmış. Gibi ayetler vücud-u eşya ilim içinde azim bir kudretle hikmet içinde dakik bir sanatla tedrici olduğunu gösteriyorlar. Bu ayetler de eşyanın yaratılışındaki sanata, hikmete nazarı veriyor. Bazı ayetler hızlı yaratılmasını, emirle yaratılmasını nazara veriyor. Bazı ayetler de sanatlı, hikmetli olarak yarattığına nazara veriyor. Vechi tevfik nedir? Yani sual sorarken vechi tevfik nedir? Yani bu ikisini nasıl bağdaştıracağız? Bunlar birbirine zıt gibi görünüyor, diye sual var. El cevap: Kur'an'ın feyzine istinaden deriz. Evvela münâfat yoktur. Mesela Cenab-ı Hakk'ın bir tane eseri olsa, bir fiili olsa tamam dersin. Bu mu? Bu mu? Ama milyonlarca fiil var. Bazısı öyle, bazısı böyle. Dolayısıyla hani bir münâfat diye bir şey söz konusu olamaz. Kur'an'ın feyzine istinaden deriz, evvela münâfat yoktur. Bir kısım öyledir. İbtidadaki icat gibi. Yani ilk yaratılıştaki icatlar ondan sonra böyle sanatlı şekilde yaratıldığına bakıyor. Bir kısım böyledir, misli iade gibi. Yaratmış. Onu artık tekrar tekrar misli iade etme kısmı da emir ve def'aten yarattığına bakıyor. Saniyen, saniyen mevcudatta ondan sonra mevcudatta meşhur olan, suhulet ve sürat ve kesret ve vüs'at içinde, mevcudatta meşhut olan, meşhut olan ne demek? Yani gözle görülebilen. Biz şöyle baktığımız zaman, işte insan, bir insana baktığımız zaman, bir hayvanlar alemine baktığımız zaman, baharın yaratılışına işte baktığımız zaman, gözümüzde gördüğümüz şey nedir? Suhulet. Yani kolay bir şekilde yaratılıyor. Suhulet, kolaylık. Yani böyle zaten zor olmuş olsaydı mesela Cenab-ı Hak için mesela bir elmayı yaratmak mesela çok az da olsa zor olsaydı mesela bir atomu yaratmak mesela 0.000 mesela 1 olsa mesela sonsuz tane mahlukat yaratılıyor. O zaman müthiş bir zorluk meydana gelecekti. O zaman yaratılmayacaktı. Zaten bu