Een krachtig uniform gebruik van een lesmodel: is dat nu echt zo belangrijk?

Een lesmodel is een raamwerk dat leraren structuur geeft om een les op te bouwen. Waarom kiezen scholen voor een bepaald lesmodel en wat betekent dat voor het leren van leerlingen?

In deze aflevering van Kenniskracht staat het lesmodel centraal. We verkennen waarom steeds meer scholen kiezen voor één uniforme aanpak en wat dat oplevert voor de dagelijkse lespraktijk. Expliciete Directe Instructie (EDI) is een bekend en veelgebruikt lesmodel, maar zeker niet het enige. Het gaat in deze aflevering niet over de vraag welk lesmodel effectiever is dan een ander, maar om de vraag welk lesmodel in welke leersituatie het meest passend is. Verschillende beginsituaties van leerlingen bij verschillende lessen kunnen iets anders vragen van jou als leraar.

Wouter Siebers gaat in gesprek met Rogier Stappers (onderwijsadviseur didactisch handelen bij Expertis) over wat de wetenschap zegt over de effecten van het gebruik van een lesmodel, welk lesmodel past in welke situatie en hoe je ervoor zorgt dat je het vakmanschap van leraren behoudt, óók wanneer je als school kiest voor één uniform lesmodel.

Shownotes:

EDI is effectief. Werkt de aanpak altijd en voor iedereen? En is het de enige aanpak die werkt?

• Van der Zee, S. & Stappers, R. (2024). Discussie over Directe Instructie. Basisschoolmanagement (4-2024): https://expertis.nl/artikel-uit-vakblad/edi-basisschoolmanagement/  

Studies over didactische modellen

• Alfieri, L., Brooks, P. J., Aldrich, N. J., & Tenenbaum, H. R. (2011). Does discovery-based instruction enhance learning? Journal of Educational Psychology, 103(1), 1–18. https://psycnet.apa.org/record/2010-23599-001

• De Jong, T. et al. (2023). Let’s talk evidence – The case for combining inquiry-based and direct instruction. Educational Research Review, 39, 1-14. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1747938X23000295

• Engelmann, S. (2007). Teaching needy kids in our backward system: 42 years of trying. Eugene, OR: ADI Press. https://fireflyeducation.ca/wp-content/uploads/resources/Teaching_Needy_Kids_in_Our_Backward_System_-_Siegfried_Engelmann.pdf

• Hollingsworth, J., & Ybarra, S. (2020). Expliciete Directe Instructie 2.0: Tips en technieken voor een goede les (M. Schmeier, Nederlandse bewerking; 13e druk). Pica. https://www.uitgeverijpica.nl/titels/expliciete-directe-instructie-pica

• Kapur, M. (2024). Productive Failure: Unlocking Deeper Learning Through the Science of Failing. Wiley. ISBN 9781394220014. https://www.wiley.com/en-us/Productive+Failure%3A+Unlocking+Deeper+Learning+Through+the+Science+of+Failing-p-9781394220014

• Sweller, J., Zhang, L., Ashman, G., Cobern, W. & Kirschner, P. (2023). Response to De Jong et al.‘s paper “Let’s talk evidence” – The case for combining inquiry based and direct instruction” Educational Research Review: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1747938X23000775

• Zhao Y. (2017). What works can hurt: Side effects in education. Journal of Educational Change, 18, 1–19. https://zhaolearning.com/wp-content/uploads/2017/02/SideEffectsPublished.pdf

Cognitieve belastingstheorie en het expertise-omkeringseffect (expertise reversal effect)

• De Bruyckere, P. (2025, 21 april). Wanneer hulp bij leren averechts werkt: het expertise-reversal effect. X, Y of Einstein? https://pedrodebruyckere.blog/2025/04/21/wanneer-hulp-bij-leren-averechts-werkt-het-expertise-reversal-effect/

• Gorbunova, A., van Merrienboer, J. J. G., & Costley, J. (2023). Are Inductive Teaching Methods Compatible with Cognitive Load Theory? Educational Psychology Review, 35(4), Article 111. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09828-z

• Kirschner, P. A., Claessens, L., & Raaijmakers, S. (2019). Op de schouders van reuzen: Inspirerende inzichten uit de cognitieve psychologie voor leerkrachten, hoofdstuk 23. Ten Brink Uitgevers. https://newsroom.didactiefonline.nl/uploads/BOEKEN/20190107%20Op%20de%20schouders%20van%20reuzen%20Definitief%20download.pdf

• Sweller, J., van Merrienboer, J. J. G., & Paas, F. G. W. C. (19