Podliodtwarzacz podcastów Webplayer

Wszechnica FWW - Nauka

Wszechnica FWW - Nauka

1055. Co wnieśli do nauki tegoroczni nobliści z chemii, fizyki i fizjologii i medycyny? -Kawiarnia Naukowa

Wszechnica FWW - Nauka · 3 lis 2026 · 1:24:08

0:001:24:08

Słuchaj w aplikacji Podli 🎧

Obserwuj ulubione podcasty, słuchaj offline i w samochodzie z CarPlay i Android Auto, i zawsze wracaj tam, gdzie skończyłeś. Wypróbuj za darmo.

Spotkanie o Nagrodach Nobla 2026 r. zorganizowane w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki z udziałem prof. Jacka Młynarskiego, dr hab. Anny Malik, prof. UW i dr Magdaleny Posiadały-Zezuli [26 października 2026 r.]Co łączy „lustrzane” cząsteczki, neurony włączane za pomocą światła i kilometr sześcienny lodu na Antarktydzie? Wszystkie te historie prowadzą do odkryć nagrodzonych w 2026 roku Nagrodami Nobla.Podczas spotkania Kawiarni Naukowej troje badaczy wyjaśnia, co właściwie odkryli tegoroczni nobliści z chemii, fizjologii lub medycyny oraz fizyki - i dlaczego ich prace są tak ważne.CHEMIA - prof. Jacek MłynarskiPierwsza część prowadzi nas do świata chiralności, czyli cząsteczek występujących w dwóch formach będących swoimi lustrzanymi odbiciami.Na poziomie chemicznym taka różnica może mieć ogromne znaczenie. Dwie niemal identyczne cząsteczki mogą inaczej pachnieć, inaczej oddziaływać z organizmem, a w przypadku leków - różnić się skutecznością lub bezpieczeństwem.Prof. Jacek Młynarski przypomina odkrycia Ludwika Pasteura, rozwój syntezy asymetrycznej i pokazuje, dlaczego możliwość otrzymywania tylko jednego, właściwego enancjomeru jest tak istotna dla współczesnej chemii i farmacji.W centrum tegorocznej nagrody znajdują się efekty nieliniowe i autokataliza w asymetrycznej syntezie organicznej. Szczególne znaczenie ma reakcja Soaia, w której nawet niewielka początkowa przewaga jednej formy cząsteczki może zostać wielokrotnie wzmocniona.To prowadzi do jeszcze większego pytania: dlaczego życie na Ziemi korzysta niemal wyłącznie z określonych form chiralnych aminokwasów i cukrów? Nagrodzone badania pokazują jeden z możliwych mechanizmów, który mógł odegrać rolę na bardzo wczesnym etapie chemii prowadzącej do powstania życia.FIZJOLOGIA LUB MEDYCYNA - dr hab. Anna Malik, prof. UWCzy można włączyć konkretną grupę neuronów za pomocą światła?Brzmi futurystycznie, ale właśnie na tym polega optogenetyka.Anna Malik pokazuje, jak badania prostych glonów doprowadziły do odkrycia kanałorodopsyn - białek reagujących na światło i jednocześnie kontrolujących przepływ jonów przez błonę komórkową.Kiedy takie światłoczułe białko zostanie wprowadzone do wybranych neuronów, można za pomocą impulsu świetlnego uruchamiać je niemal w czasie rzeczywistym.To całkowicie zmieniło badania mózgu.W wykładzie pojawia się przykład eksperymentów dotyczących lęku i ciała migdałowatego. Dzięki optogenetyce badacze mogą już nie tylko obserwować korelacje między aktywnością mózgu a zachowaniem, ale sprawdzać związki przyczynowe: aktywować określone neurony i obserwować, jak zmienia się zachowanie zwierzęcia.Metoda daje ogromne możliwości badawcze, choć jej bezpośrednie zastosowanie u ludzi nadal napotyka poważne ograniczenia techniczne.FIZYKA - dr Magdalena Posiadała-ZezulTrzecia część zabiera nas na Antarktydę, gdzie głęboko pod lodem działa niezwykłe obserwatorium IceCube.Jego zadaniem jest wykrywanie neutrin - niemal niewidzialnych „cząstek duchów”, które bardzo rzadko oddziałują z materią. Mogą powstawać m.in. podczas eksplozji gwiazd czy w pobliżu najbardziej energetycznych obiektów Wszechświata.IceCube wykorzystuje około kilometra sześciennego antarktycznego lodu jako gigantyczny detektor. Czujniki rozmieszczone na głębokości sięgającej około 2,5 km rejestrują błyski światła powstające po niezwykle rzadkich oddziaływaniach neutrin.Dzięki temu możliwe stało się wykrywanie wysokoenergetycznych neutrin pochodzenia astrofizycznego i wskazywanie obiektów, z których mogły do nas dotrzeć.To początek astronomii, która obserwuje Wszechświat nie tylko za pomocą światła, lecz także cząstek elementarnych.Dlaczego dwie lustrzane cząsteczki mogą działać zupełnie inaczej?Czy chemia może wyjaśnić, skąd wzięła się asymetria życia?Jak światłem można sterować aktywnością neuronów?#Nobel2026 #NagrodaNobla #Chemia #Fizyka #Medycyna #Optogenetyka #Neutrina #IceCube #Chiralność #Nauka #KawiarniaNaukowa #Wszechnica

Odcinki: Wszechnica FWW - Nauka

PodliPobierz darmową aplikację Podli
↓ App