Hayır Diyememek Bir Tercih mi, Psikolojik Engel mi?

Psikoloji Sanı Programında Bu Hafta “Sınırlar ve Hayır Diyebilmek” Konuşuldu91.8 Radyo Radar ve Kayseri Radar ekranlarında yayınlanan “Psikoloji Sanı” programının bu haftaki konusu, bireylerin ilişkilerinde hayır diyememesi ve kişisel sınırlarını koyamamasının psikolojik etkileriydi. Programın sunucusu Merve Esersoy’un konuğu, Psikolog ve Aile Danışmanı Müleyka Gülmez oldu. Yayında, sınır psikolojisi bilimsel temellerle ele alındı, bireylerin yaşam kalitesini etkileyen psikolojik süreçler detaylandırıldı.Müleyka Gülmez Kimdir?Üsküdar Üniversitesi Yeni Medya ve İletişim bölümünü birincilikle bitiren Müleyka Gülmez, aynı zamanda Psikoloji bölümünde çift anadal yaparak eğitimini tamamladı. Şu anda psikolog ve aile danışmanı olarak bireysel danışmanlık hizmeti veren Gülmez, özellikle kişisel sınırlar, bağlanma stilleri ve psikolojik dayanıklılık alanlarında uzmanlaşmıştır.Kişisel Sınırlar Psikolojide Ne Anlama Geliyor?Gülmez’e göre kişisel sınırlar; bireyin fiziksel, duygusal ve zihinsel alanını koruyan, “ben” ile “öteki” arasındaki ayrımı belirleyen psikolojik yapılardır. Bu sınırlar, bireyin benlik saygısını korumasına, sağlıklı ilişkiler kurmasına ve kendini güvende hissetmesine yardımcı olur. Psikodinamik ve aile sistemleri kuramında ele alınan bu kavram, bireyin psikolojik bütünlüğünün temel yapı taşlarından biridir.Hayır Diyememek ve Öz Saygı Arasındaki BağProgramda vurgulanan en önemli ilişkilerden biri de hayır diyebilme becerisi ile öz saygı düzeyi arasındaki bağlantıydı. Yüksek öz saygıya sahip bireyler sınırlarını daha rahat çizebilirken, düşük öz saygıya sahip olanlar, “hayır” dediklerinde sevilmeyeceklerini düşünerek sınırlarını ihlal ettiriyorlar.Sınır Koymanın Temel Psikolojik İşlevleriGülmez, sınır koymanın dört temel işlevini şu şekilde sıraladı:Kendini Koruma: Duygusal, zihinsel ve fiziksel olarak aşırı yüklenmeleri önleme.İlişkilerde Netlik: Beklentilerin açık hale gelmesiyle çatışmaların azalması.Sorumluluk Sınırlarının Belirlenmesi: Başkalarının yüklerini gereksiz yere üstlenmemek.Duygusal Regülasyon: Hangi durumda ne hissedildiğini fark ederek sağlıklı tepkiler vermek.Gelişimsel Süreçte Sınır Koymanın YeriKişisel sınır becerileri, erken çocukluk döneminden itibaren gelişiyor. Bebeklikte bakım verenin tepkileri, okul çağında sosyal ilişkiler, ergenlikte kimlik gelişimi ve yetişkinlikte edinilen deneyimler sınır koyma yetisini doğrudan etkiliyor. Sağlıklı bağlanma modelleri geliştiren bireyler, sınır koyma konusunda daha başarılı oluyorlar.Bağlanma Stilleri ve Hayır Diyememe Arasındaki İlişkiBağlanma stilleri, bireyin duygusal tepkilerini ve sınırlarını nasıl yönettiğini belirliyor. Güvenli bağlanma stiline sahip kişiler daha dengeli sınırlar koyabilirken, kaygılı bağlanan bireyler reddedilme korkusuyla hayır diyemez hale geliyor. Kaçıngan bağlanan bireyler ise aşırı katı sınırlar koyarak duygusal mesafe yaratıyor.Toplumsal Roller ve Cinsiyet Normlarının EtkisiToplumda kadınlardan fedakarlık, erkeklerden ise kararlılık beklenmesi; sınır koyma davranışlarını cinsiyet temelli etkiliyor. Kadınlar “iyi anne, iyi eş” gibi rollerle sürekli başkalarını memnun etmeye yöneltilirken, erkekler de duygusal sınırlar koymada zorlanabiliyor.Psikolojik Dinamikler: Onaylanma İhtiyacı ve SuçlulukHayır diyememenin altında yatan başlıca psikolojik faktörler arasında onaylanma ihtiyacı, suçluluk duygusu, öğrenilmiş çaresizlik, aşırı empati ve düşük öz saygı bulunuyor. Kişi başkasının üzülmesini engellemek adına kendini yok sayabiliyor. Bu durum, bireyin hem duygusal hem de fiziksel sağlığını tehdit ediyor.