De schrijver die zichzelf verbood te schrijven

Hij heeft inmiddels 35 boeken geschreven, van sciencefiction en fantasy tot horror. Maar er was een tijd dat Johan Klein Haneveld zichzelf verbood om nog verhalen te lezen of te schrijven. Tijdens Fantastic Reads in Tilburg vertelt hij hoe hij, toen hij overspannen raakte, opnieuw ontdekte hoeveel het schrijven voor hem betekende. Tegenwoordig vindt hij juist in verhalen ruimte voor verwondering, geloof en twijfel.

Wat doe je als iets waar je al je hele leven van houdt, ineens voelt als iets wat je niet meer mag doen?

Voor Johan Klein Haneveld was dat jarenlang de werkelijkheid. Als kind kon hij nauwelijks stoppen met verhalen verzinnen. Maar toen hij ouder werd en zijn geloof steeds serieuzer nam, begon hij zijn liefde voor fantasy en sciencefiction als een probleem te zien. Hij stopte zelfs helemaal met het lezen en schrijven van spannende verhalen.

Pas toen hij tijdens zijn studie overspannen raakte, ontdekte hij hoezeer hij het schrijven miste.

Inmiddels heeft Johan 35 boeken op zijn naam staan en vijf verhalenbundels samengesteld. Daarmee is hij een van de productiefste schrijvers in de Nederlandse fantastische literatuur. Hij schrijft sciencefiction, fantasy en horror, experimenteert graag met verschillende vertelvormen en heeft daarnaast een grote belangstelling voor wetenschap en natuur.

Zijn debuutroman Neptunus verscheen in 2001. In 2016 volgde zijn fantasyroman De Krakenvorst: Keruga, waarna zijn productie flink toenam. Ook is hij actief als recensent, redacteur en samensteller van verhalenbundels.

Tijdens Fantastic Reads in de LocHal in Tilburg vind ik eindelijk de gelegenheid om wat langer met hem te praten. We gaan op een van de bankjes zitten, even weg van de drukte tussen de boekenstands.

Ik ben vooral benieuwd hoe iemand die zoveel schrijft ooit begonnen is.

Van dinosaurussen naar verre planeten

Johan was acht toen hij zijn eerste boekje schreef. Het ging over dinosaurussen en fossielen, compleet met tekeningen en de nogal stellige uitspraak dat de evolutietheorie ‘fout was’.

‘Ik had dat in een boekje van professor Ouweneel gelezen’, vertelt hij lachend.

Twee jaar later schreef hij zijn eerste sciencefictionverhaal, over een mosasaurus die vanuit het Krijttijdperk in onze tijd terechtkomt. Hij was er zo trots op dat hij in de kantlijn nadrukkelijk de letters ‘SF’ schreef.

Ook onderweg naar school was hij voortdurend met verhalen bezig. Zozeer zelfs dat hij een keer bijna werd aangereden omdat hij tijdens het fietsen helemaal in gedachten verzonken was.

Zijn liefde voor lezen en schrijven groeide samen op. Maar naarmate Johan ouder werd, begon hij zijn fantasie steeds meer te wantrouwen.

Toen schrijven niet meer mocht

Johan groeide op binnen de Vergadering van Gelovigen, een behoudende christelijke geloofsgemeenschap waarin veel nadruk werd gelegd op Bijbelkennis en een juiste geloofsovertuiging.

Verhalen werden er volgens hem op zijn best beschouwd als tijdverdrijf. Vooral rond fantasy en sciencefiction hing het idee dat deze genres misschien niet goed voor je waren.

Toen Johan zijn geloof serieus begon te nemen, besloot hij daarom niet alleen te stoppen met schrijven, maar ook met het lezen van spannende boeken.

‘Ik dacht: spannende verhalen, dat leidt me alleen maar af van mijn geloofsbeleving.’

Hij stortte zich op Bijbelstudie en probeerde zelfs zelfstandig Nieuwtestamentisch Grieks te leren. Zijn geloof werd steeds meer iets wat hij met zijn verstand probeerde te begrijpen en onder controle te houden.

Maar ondertussen begon de druk hem op te breken.

Tijdens het laatste jaar van zijn studie Biomedische Wetenschappen raakte Johan overspannen. Hij sliep nauwelijks meer, werd voortdurend wakker en voelde zich zelfs na een nacht slapen uitgeput.

Toen iemand hem adviseerde om zich eens af te vragen wat hij zelf eigenlijk wilde doen, in plaats van wat hij allemaal moest doen, kwam het antwoord onmiddellijk.

‘Toen realiseerde ik me eigenlijk direct: wat ik wil doen is schrijven.’

Hij begon aan een nieuwe sciencefictionroman, Neptunus. Het was 1998. Drie jaar later zou het boek verschijnen.

De terugkeer naar het schrijven viel samen met een ingrijpende heroverweging van zijn geloof en opvoeding.

Een ander verhaal over geloven

Wat ik bijzonder vind aan Johans levensverhaal, is dat hij zijn geloof niet simpelweg achter zich heeft gelaten. Hij heeft vooral opnieuw moeten ontdekken wat geloven voor hem betekent.

Waar hij vroeger probeerde vast te houden aan een stelsel van overtuigingen en leerstellingen, ziet hij geloof tegenwoordig veel meer als iets wat je beleeft en in de praktijk brengt.

‘Ik heb, zoals Paulus zegt, het geloof behouden’, vertelt hij.

Maar dat geloof ziet er inmiddels heel anders uit.

Johan vertelt openhartig dat hij lange tijd worstelde met de spanning tussen zijn religieuze opvoeding en zijn wetenschappelijke kennis. Als biomedisch wetenschapper heeft hij geleerd hoe belangrijk onderzoek en kritisch denken zijn. De letterlijke uitleg van de Bijbel waarmee hij opgroeide, kon hij uiteindelijk niet meer volhouden.

Ook vertelt hij dat hij momenten heeft gekend waarop hij dicht bij het atheïsme stond.

Toch bleef er iets wat hem aansprak in het christelijke verhaal. Niet zozeer de zekerheid van bepaalde leerstellingen, maar het idee dat liefde en zorg voor anderen centraal staan.

En gaandeweg ontdekte hij dat verhalen juist een wezenlijk onderdeel vormen van zijn geloof.

We raken in gesprek over Tolkien, C.S. Lewis en Chesterton, schrijvers die Johan bewondert en die allemaal op hun eigen manier laten zien hoe verhalen iets kunnen uitdrukken wat moeilijk in abstracte begrippen te vatten is.

Dat herken ik vanuit mijn eigen liefde voor Tolkien.

Een verhaal vraagt niet alleen of je iets gelooft. Het no