De schok van Hormuz: waarom Spaanse energieprijzen plotseling exploderen

In februari 2026 beleefde de Spaanse energiemarkt nog een zeldzaam moment van euforie. Met een gemiddelde groothandelsprijs van slechts 16,4 €/MWh — het op één na laagste niveau in de geschiedenis — leek de transitie naar hernieuwbare energie haar definitieve belofte van goedkope stroom in te lossen. Maar die droom spatte in maart binnen enkele dagen uiteen. De stroomprijs explodeerde met bijna 450% naar een verwacht niveau van 90,1 €/MWh. Hoe kan een conflict duizenden kilometers verderop de lokale Spaanse markt zo genadeloos hard raken, en welke spelers weten zich in deze chaos staande te houden?

De 'marginale' valstrik: hoe gas de elektriciteit besmet

De kern van deze prijsvolatiliteit ligt in het zogenaamde 'marginalistische' prijsmodel van de Europese energiemarkt. In dit systeem bepaalt de duurste productiebron die nodig is om aan de dagelijkse vraag te voldoen — vrijwel altijd een aardgascentrale — de prijs voor alle andere bronnen, inclusief zon en wind.

Zodra hernieuwbare bronnen tekortschieten en gascentrales moeten bijspringen, wordt de gasprijs de benchmark voor de gehele markt. Nu de gasprijs op de groothandelsmarkt de grens van 40 €/MWh is gepasseerd, wordt de Spaanse stroomrekening direct "besmet" door geopolitieke factoren die buiten de landsgrenzen liggen.

"Als de situatie aanhoudt, wordt de hogere prijs doorberekend aan de facturen van huishoudens en bedrijven en aan de hele winkelmand. De inflatie zou hierdoor aanzienlijk boven de 3% kunnen uitkomen, waardoor de doelstelling van 2% uit zicht raakt."

De Straat van Hormuz als mondiale wurgplek

Hoewel Spanje voor zijn fysieke moleculen niet direct afhankelijk is van Iraanse import, is de impact van de de facto-blokkade van de Straat van Hormuz onmiddellijk merkbaar. Deze zeestraat fungeert als de belangrijkste logistieke slagader van de mondiale energiehandel: circa 25% van de wereldwijde oliehandel en 20% van alle vloeibaar aardgas (LNG) passeert dit nauwe punt.

De onzekerheid over de duur van de blokkade heeft een schokeffect veroorzaakt op de internationale referentiemarkten:

• Aardgas (TTF-futures): gestegen van 29,5 €/MWh eind februari naar een niveau nabij de 50 €/MWh.
• Brent-olie: omhooggeschoten van circa 70 USD naar 80 USD per vat in slechts enkele dagen.

Omdat aardgas een mondiaal verhandeld goed is, drijft schaarste in het Midden-Oosten de prijzen overal op. De Spaanse markt, die in februari nog profiteerde van een overschot aan goedkope hernieuwbare energie, ziet deze winst nu verdampen door de marginale prijszetting.

De terugkeer van de 'Iberische uitzondering'

De huidige crisis dwingt de regering van Pedro Sánchez om oude interventiemechanismen te heroverwegen. Tussen 2022 en 2023 paste Spanje de 'Iberische uitzondering' toe, waarbij de gasprijs voor elektriciteitsopwekking werd afgetopt op 40 €/MWh om de stroomprijs los te koppelen van de gasmarkt.

De ironie is dat de huidige gasprijzen de grens van die eerdere interventie alweer hebben overschreden. Hoewel de wetgeving eind 2023 afliep, zou het mechanisme bij de huidige prijzen direct weer in werking treden als het nog bestond. Sánchez heeft inmiddels gewaarschuwd voor een "lange oorlog" met ernstige economische gevolgen. Dit voedt de speculatie dat hernieuwd overheidsingrijpen onvermijdelijk is nu de marktmechanismen de prijzen voor consumenten onhoudbaar hoog maken.