De Nederlandse gasparadox: Lege opslagen, hoge prijzen en de relatieve leveringszekerheid

In het voorjaar van 2026 bevinden de Nederlandse gasreserves zich op een historisch dieptepunt. Waar de opslagen een jaar eerder nog voor 64% gevuld waren, schommelt de vulgraad medio augustus tussen de 41% en 46,1%. Gigantische ondergrondse bergingen, zoals Norg en Grijpskerk, werden dit voorjaar leeg opgeleverd. Toch stellen netbeheerders en energiebedrijven dat er geen fysiek tekort zal ontstaan tijdens de winter van 2026/2027.

Van Voorraadkast naar 'Just-in-Time' Import

De kalmte in de sector verklaart zich door een omslag in de Europese energie-infrastructuur. Nederland vertrouwt niet langer op een ruime eigen voorraad, maar leunt op een 'just-in-time'-model via vloeibaar aardgas (LNG). Dankzij een netwerk van drijvende terminals en gespecialiseerde schepen kan LNG direct in gasvorm het leidingnet in worden gepompt.

Daarnaast is er sprake van een blijvende daling in de gasvraag: zware industrieën zijn gestopt of verduurzaamd, en de isolatie van woningen is versneld. Fysiek komt Nederland de winter dus door, mits de internationale LNG-stroom ononderbroken blijft stromen.

Marktfalen en de Rol van Kussengas

Commerciële partijen vullen de opslagen momenteel nauwelijks. De groothandelsprijzen voor de komende winter zijn ruim verdubbeld door spanningen in de Straat van Hormuz (waar 20% van de wereldwijde LNG-export langsgaat) en de hittegolven in Zuid- en Midden-Europa, waar gascentrales massaal draaiden voor airconditioning. Omdat zomerse gasprijzen hoger lagen dan het verwachte winterrendement, is het voor handelaren financieel onvoordelig om gas op te slaan.

Om de doelen te halen, heeft de overheid staatsbedrijf EBN opgedragen gas in te kopen tot een niveau van 80 TWh. Netbeheerders als Gasunie en GTS bekritiseren deze rigide EU-vulverplichtingen (zoals 90% op 1 november), omdat dit de marktprijzen opdrijft doordat handelaren wachten op de verplichte overheidsinkopen.

Gasunie stelt daarom voor om in uiterste nood 'kussengas' in te zetten. Dit is de 300 TWh aan gas die onderin opslagen zit om geologische tegendruk te bieden. Met zware compressoren zou een klein deel hiervan gecontroleerd naar boven gehaald kunnen worden als een nationale brandblusser.

Binnenlandse Gaswinning en het Groningen-Dilemma

Om minder afhankelijk te zijn van LNG, heeft de Rijksoverheid afspraken gemaakt om de winning uit 'kleine velden' op land en de Noordzee voort te zetten tot 2045. Zestien van deze velden liggen echter in de provincie Groningen.

Hoewel de overheid 5% van de netto-omzet belooft aan de regio's, geldt dit juridisch enkel voor nieuwe projecten. Voor reeds bestaande Groningse velden ontvangt de provincie niets, omdat aanpassing van de oude concessiecontracten zou leiden tot miljardenclaims van energiebedrijven.

Gevolgen voor de Consument

• Vaste vs. Dynamische Contracten: Voor huishoudens zonder zonnepanelen wordt een vast contract geadviseerd om pieken op te vangen. Voor huishoudens met zonnepanelen en een thuisbatterij is een dynamisch contract gunstiger.
• Einde Salderingsregeling: 2026 is het laatste jaar van de salderingsregeling. Vanaf 2027 kan zomertarief niet meer 1-op-1 worden weggestreept tegen winterverbruik, terwijl leveranciers hoge terugleverkosten rekenen voor overproductie op zonnige dagen.
• Noodfonds Energie: In april 2025 verwerkte het Tijdelijk Noodfonds Energie in één week 210.000 aanvragen van huishoudens die hun energierekening niet konden betalen, waarmee het budget van € 56 miljoen direct op was. Voor komende winter wordt het fonds opengesteld voor mensen met een blokverwarming.