3059 - 10.söz-2.suret-bir mahkeme-i kübraya bırakılıyor

Euzubillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim. İkinci suret. "Bu gidişata, icraata bak. Nasıl en fakir, en zayıftan tut, ta herkese mükemmel mükellef erzak veriliyor. Kimsesiz hastalara çok güzel bakılıyor. Hem gayet kıymettar ve şahane taamlar, kaplar, murassa nişanlar, müzeyyen elbiseler, muhteşem ziyafetler vardır. Bak senin gibi sersemlerden başka herkes vazifesine gayet dikkat eder. Kimse zerrece haddinden tecavüz etmez. En büyük şahıs en büyük bir itaatle, mütevaziane bir havf ve heybet altında hizmet eder. Demek şu saltanat sahibinin pek büyük bir keremi, pek geniş bir merhameti var. Hem pek büyük izzeti, pek celalli bir haysiyeti, namusu vardır. Halbuki kerem ise in'am etmek ister. Merhamet ise ihsansız olamaz. İzzet ise gayret ister. Haysiyet ve namus ise edepsizlerin te'dibini ister. Halbuki şu memlekette o merhamet, o namusa layık binden biri yapılmıyor. Zalim izzetinde, mazlum zilletinde kalıp buradan göçüp gidiyorlar. Demek bir mahkeme-i kübraya bırakılıyor." Yani birinci surette saltanatı nazara vermişti. Burada da padişahın, yani rahmet ve şefkatini, izzet ve celalini nazara veriyor. "Bu gidişata, icraata bak." Yani bu memleketteki bu padişahın icraatlarına bak. Padişahı tanı yani. Padişah nasıl bir zat? Onu tanı. Ona göre onun neler yapabileceğini, neler yapacağını ona göre çıkartırsın. "Bu gidişata, icraata bak. Nasıl en fakir, en zayıftan tut, ta herkese mükemmel mükellef erzak veriliyor." O memleketi, o şehri dolaşıyorsun, bakıyorsun. "En fakir, en zayıftan tut, ta herkese mükemmel mükellef erzak veriliyor." Yani padişah kimseyi aç bırakmıyor. Herkese hem de böyle en güzel şekilde rızıklar veriyor, şeyler veriyor. Yani böyle bir memleket. "Kimsesiz hastalara çok güzel bakılıyor." Hasta olana hemen doktor gönderiyor, bir şey gönderiyor. Böyle, böyle şefkatli, böyle merhametli bir padişahı var. "Hem gayet kıymettar ve şahane taamlar, kaplar, murassa nişanlar, müzeyyen elbiseler, muhteşem ziyafetler vardır." Bakıyorsun yine raiyetine, halkına böyle kıymettar şahane taamlar, yiyecekler veriyor, kaplar veriyor. Murassa nişanlar, elbiseler, müzeyyen elbiseler, muhteşem ziyafetler vardır. Yani raiyetine çok güzel bakıyor. "Bak senin gibi sersemlerden başka herkes vazifesine gayet dikkat eder." Bir taraftan da bakıyorsun o raiyeti, ne vazife verilmişse onlara dikkat ediyor. "Sadece senin gibi sersemlerden başka herkes vazifesine gayet dikkat eder. Kimse zerrece haddinden tecavüz etmez." Kime ne görev verilmişse onu eksiksiz yapıyor. "En büyük şahıs en büyük bir itaatle, mütevaziane bir havf ve heybet altında hizmet eder." Yani işte ben büyük makam sahibiyim, ben valiyim, ben bilmem neyim deyip de karşı gelmiyor. O da itaat ediyor. En küçük mertebede bir memur da itaat ediyor. Hepsi padişaha karşı zerre kadar ondan sonra bir itaatsizlik göstermiyor. "En büyük şahıs en büyük bir itaatle, mütevaziane," haddini bilerek, "bir havf ve heybet altında," bir korku içerisinde, tatlı bir korku, bir heybet altında "hizmet eder. Demek şu saltanat sahibinin pek büyük bir keremi, pek geniş bir merhameti var." Önceki o şeylerden bu anlaşılıyor. "Demek şu saltanat sahibinin pek büyük bir keremi, pek geniş bir merhameti var." Bu itaat meselesinden de. "Hem pek büyük izzeti, pek celalli bir haysiyeti, namusu vardır." Bir taraftan da bu var. Yani itaat ettiriyor. İtaatsizliğe karşı hassas. Hal, bu gidişattan bu anlaşılıyor. Sonra diyor ki, "Halbuki kerem ise in'am etmek ister." Demek ki bir insanın fıtratında mesela kerem sıfatı varsa bunu ikam etmek ister. "Merhamet ise ihsansız olamaz." Mesela diyorsun, "Sen buna niye yardım ettin?" diyorsun. Adam, "Ben merhametli adamım." diyor yani, "Ederim." Yani fıtratında merhamet varsa o mutlaka bir muhtaç birisine merhamet eder. Çünkü öyle bir insan yani. Ondan sonra. "Kerem ise in'am etmek ister." İkram sahibi cömert bir insansa o da mutlaka yani elindekini veriyor. Yani, "Kerem ise in'am etmek ister. Merhamet ise ihsansız olamaz. İzzet ise gayret ister." İzzet ise gayret ister. Yan