Tạp chí Tiêu Điểm · 1 thg 10, 2026 · 10:06
Nghe trong ứng dụng Podli 🎧
Theo dõi podcast yêu thích, nghe ngoại tuyến và trên xe với CarPlay và Android Auto, và luôn tiếp tục đúng chỗ đang nghe dở. Dùng thử miễn phí.
Ngày 29/09/2026, thủ tướng Anh Andy Burnham tới dự Đại hội thường niên của Đảng Lao động cầm quyền với một nghị trình bất ngờ : Công khai định hướng cho đảng Lao Động rằng họ sẽ lấy chủ đề quay trở lại Liên Hiệp Châu Âu (EU) làm khẩu hiệu tranh cử vào năm 2029, đảo ngược hướng đi cho tranh luận về Brexit dai dẳng trong các chính đảng Anh mười năm qua. Từ Luân Đôn, thông tín viên Nguyễn Giang tường trình:
Đâu là các điểm mới trong tuyên bố của ông Burnham so với những phát ngôn về Brexit và EU của các thủ tướng Anh từ 2016 tới nay?
TTV Nguyễn Giang : Tại Đại hội của Đảng Lao động Anh tuần này ở Liverpool, hôm 29/09, thủ tướng Andy Burnham đã tung ra "quả bom tấn” (bombshell) về lộ trình đảo ngược Brexit. Năm 2024, trong Cương lĩnh của đảng này có ba lằn ranh đỏ, không thể bước qua : Đó là không đưa Anh quay lại Thị trường chung (single market) của EU, không trở lại Liên minh thuế quan (customs union), và không chấp nhận tự do di chuyển (freedom of movement). Nhưng nay, ông Andy Burnham nói thẳng rằng Brexit “gây hại cho Anh nhiều hơn là đem lại lợi ích”. Ông mô tả rằng khi ra khỏi EU, Anh muốn kiểm soát biên giới tốt hơn, muốn tự chủ hơn để phát triển kinh tế, nhưng cả hai mục tiêu đó đều không đạt được, nên phải tìm giải pháp mới.
Từ 10 năm qua, các đảng khác và nhiều đời thủ tướng Anh cũng nói về Brexit, vậy những gì ông Burnham nói có thực sự là mới mẻ?
Chính trị Anh lâu nay chia làm hai phái. Phe ủng hộ Brexit, chống lại EU thì luôn nói là “hãy cố làm cho Brexit hoạt động hiệu quả” (make Brexit work). Các khó khăn kinh tế bị họ đổ lỗi cho chính phủ “làm mất cơ hội mà Brexit đem lại”. Những người hoàn toàn chống Brexit như một lãnh đạo của đảng Reform UK (cánh hữu bài ngoại), ông Richard Tice thì cho rằng tranh luận về Brexit là màn hỏa mù mà ông Burnham đưa ra, vì đằng nào thì với quyền lực trong tay, ông Burnham và đảng Lao động đã và đang đảo ngược Brexit bằng “biện pháp cửa sau”, hàm ý là thiếu minh bạch khi ký với EU nhiều thỏa thuận thắt chặt giao thương, trao đổi giáo dục, hợp tác khoa học, năng lượng.
Phe phản đối Brexit, ủng hộ EU cũng chỉ dám ước mơ về việc trở lại EU “trong mấy chục năm tới”, hay “trong thế hệ chúng ta”, tức là rất chung chung. Các đảng Tự do Dân chủ (LibDem) và Đảng Xanh muốn Anh quay lại liên minh thuế quan, hay cùng lắm thì vào thị trường chung EU nhưng không dám nghĩ tới việc đảo ngược hoàn toàn Brexit. Ông Burnham là người đầu tiên táo bạo nói thẳng rằng nước Anh cần chấm dứt tranh cãi mãi mãi về Brexit, mà cần đưa lên nghị trình rõ ràng về việc quay lại EU trong 2-3 năm tới.
Vậy lộ trình đó là như thế nào và lập luận của ông Burnham là gì?
Thủ tướng Burnham, trong các phát biểu và khi trả lời phỏng vấn truyền hình bên lề Đại hội Đảng Lao động ở Liverpool, đã nói rất thẳng rằng cứ tranh cãi đúng sai về Brexit thì nước Anh còn “trôi nổi vô phương hướng từ nay đến hết thế kỷ 21 này”. Theo ông, cần phải chọn các phương án, như gia nhập Liên minh thuế quan (bước thấp nhất), hoặc vào Thị trường chung EU (bước tầm trung), và nếu được thì cần xem xét cả việc đưa Anh quay trở lại EU toàn bộ. Lập luận của ông là Brexit gây hại nhiều hơn là lợi cho nước Anh và nếu cần thì Đảng Lao động đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý lại về việc vào EU hay ở ngoài.
Liên Hiệp Châu Âu đã có phản ứng ra sao về phát biểu này của thủ tướng Anh ?
Lãnh đạo Pháp và Tây Ban Nha đã hoan nghênh đề xuất để Anh quay lại EU. Tất nhiên, như lời tổng thống Emmanuel Macron nói thêm sau đó, Anh không thể chọn cách vào lại EU theo quy chế riêng. Còn ai cũng biết là để quay lại EU thì đơn của nước Anh cần được tất cả các nước thành viên EU phê chuẩn, điều này không dễ và không nhanh chóng.
Tác động của phát biểu và nghị trình tái gia nhập EU mà ông Burnham đưa ra là như thế nào ở Anh? Dư luận nghĩ gì?
Việc chấm dứt với tính nửa vời của tranh luận Brexit, kể cả ở phe tả như Đảng Lao động là điều mới mẻ nhất và có thể có tác động tới quan hệ Anh-EU từ sau hội nghị thượng đỉnh song phương cuối năm 2026. Xin nhắc rằng người tiền nhiệm của ông Burnham, cùng đảng Lao động, là Keir Starmer, muốn đàm phán tăng cường liên kết với EU trong nhiều lĩnh vực, nhưng vì Anh khi đó giữ các lằn ranh đỏ, như không vào lại liên minh thuế quan, sẽ đứng ngoài thị trường chung, nên đàm phán không có kết quả. Nay thì với cam kết sẵn sàng quay lại EU toàn bộ, toàn phần, người ta tin rằng ông Burnham sẽ dễ dàng tái khởi động việc thảo luận một số cơ chế với EU. Bởi EU sẽ không muốn một nước lớn như Anh “chân trong chân ngoài”. Xin nhắc là EU có quy chế cho các nước nhỏ hơn Anh, ví dụ Na Uy, Liechtenstein hay Thụy Sĩ tham gia thị trường chung EU mà không cần là thành viên của khối.
Dư luận chung ở Anh đã thay đổi khá nhiều về Brexit. Thăm dò dư luận mới ngày 30/09/2026 của YouGov cho thấy việc liên kết trở lại với EU chặt chẽ hơn nhưng không tái gia nhập thị trường chung châu Âu được tới 73% dân Anh ủng hộ và 15% phản đối. Còn về việc tái gia nhập EU thì số ủng hộ là 59%, số phản đối là 32%.
Trên các trang tin tiếng Anh, chỉ một bài viết về phát biểu của ông Burnham dã có 4-5 nghìn lời bình luận, chứng tỏ sự quan tâm rất cao. Những người ủng hộ thì vui, nhưng cũng có người lo ngại là quá trình tái gia nhập EU sẽ kéo dài và tốn kém. Một số ý kiến quan tâm đến điều lãnh đạo EU gợi ý cho Canada trở thành "thành viên liên kết" (associate member) của EU và muốn biết quy chế đó là gì, có thể áp dụng cho Vương quốc Anh hay là không.
Phe phản đối vẫn có, nhưng đa số nhấn mạnh một đảng chính trị không thể xóa bỏ kết quả trưng cầu dân ý dân chủ 10 năm trước, chọn Brexit của đa số cử tri Anh. Điều đáng chú ý là có các trang Facebook của người Anh sống ở Pháp, ở Tây Ban Nha phàn nàn rằng hồi trưng cầu dân ý lần trước họ không được tham gia – công d